8-sinf · Geometriya · 25 daqiqa
O'xshashlik alomatlari
O'xshashlik: mavzular
- O'xshash uchburchaklar
- Fales teoremasi
- O'xshashlik alomatlari
Bu nima va nega kerak
Smartfonda fotosuratni kattalashtirganda (zoom) rasm o'lchami o'zgaradi, lekin shakli buzilmaydi. Burchaklar saqlanadi, barcha masofalar esa bir xil nisbatda kattalashadi yoki kichrayadi.
Geometriyada bunday shakllar o'xshash shakllar deyiladi.
Ikkita uchburchak o'xshashligini aniqlash uchun ta'rifdagi 6 ta shartni (3 ta burchak tengligi va 3 ta tomon proporsionalligi) tekshirish shart emas. Buni osonlashtiruvchi o'xshashlik alomatlari mavjud.
Asosiy g'oya va ta'riflar
Ta'rif. Agar va ning mos burchaklari teng: va mos tomonlari proporsional bo'lsa: bu uchburchaklar o'xshash uchburchaklar deyiladi (). — o'xshashlik koeffitsiyenti.
B B1
/ \ / \
/ \ / \
/ \ / \
A-------C A1--------C1
Uchburchaklar o'xshashligining 3 ta alomati
1-alomat: Ikkita burchak bo'yicha (BB)
[!IMPORTANT] 1-alomat (Burchak-Burchak). Agar bir uchburchakning ikkita burchagi ikkinchi uchburchakning ikkita burchagiga mos ravishda teng bo'lsa, bunday uchburchaklar o'xshashdir.
Ichki burchaklar yig'indisi bo'lgani uchun uchinchi burchaklar ham avtomatik teng bo'ladi.
2-alomat: Ikki tomon proporsionalligi va burchak bo'yicha (TBT)
[!IMPORTANT] 2-alomat (Tomon-Burchak-Tomon). Agar bir uchburchakning ikki tomoni ikkinchi uchburchakning ikki tomoniga proporsional bo'lib, bu tomonlar orasidagi burchaklar teng bo'lsa, bunday uchburchaklar o'xshashdir.
3-alomat: Uchta tomon proporsionalligi bo'yicha (TTT)
[!IMPORTANT] 3-alomat (Tomon-Tomon-Tomon). Agar bir uchburchakning uchta tomoni ikkinchi uchburchakning mos uchta tomoniga proporsional bo'lsa, bunday uchburchaklar o'xshashdir.
Muhim xossalar
Agar va o'xshashlik koeffitsiyenti bo'lsa:
- Perimetrlar va chiziqli elementlar nisbati:
- Yuzalar nisbati: O'xshash uchburchaklar yuzalari nisbati koeffitsiyent kvadratiga teng:
To'g'ri burchakli uchburchaklarda to'g'ri burchak doimo tengligi sababli bitta o'tkir burchak tengligi yoki katetlar proporsionalligi yetarlidir.
Yechilgan misollar
1-misol. 1-alomat (BB) bo'yicha o'xshashlik
da . da . Uchburchaklar o'xshashmi?
- da .
- Ikkala uchburchakda va .
- BB alomatiga ko'ra .
Javob: O'xshash, BB alomatiga ko'ra.
2-misol. 2-alomat (TBT) bo'yicha tomonni topish
da . da . bo'lsa, tomonni toping.
- .
- va .
- TBT alomatiga binoan , .
- .
Javob: .
3-misol. Trapetsiyada diagonallar kesishishi
trapetsiyada asoslar . Diagonallar nuqtada kesishadi. bo'lsa, va kesmalarni toping.
- .
- BB alomatiga binoan .
- .
- .
Javob: .
4-misol. Yuzalar va perimetrlar nisbati
Ikki o'xshash uchburchakning perimetrlari va . Kichik uchburchakning yuzi bo'lsa, katta uchburchak yuzini toping.
- .
- .
- .
Javob: .
Mashq
- da . da . Bu uchburchaklar o'xshashmi?
- Tomonlari bo'lgan uchburchakka o'xshash uchburchakning kichik tomoni . Qolgan ikki tomonini toping.
- va da , , . Uchburchaklar o'xshashmi? ni toping.
- To'g'ri burchakli da to'g'ri burchak uchidan gipotenuzaga balandlik tushirilgan. bo'lsa, balandlikni toping.
- trapetsiyada asoslar , diagonallari nuqtada kesishadi. bo'lsa, va kesmalarni toping.
- Ikki o'xshash uchburchakning mos tomonlari va . Kichik uchburchak perimetri bo'lsa, kattasining perimetrini toping.
- Ikki o'xshash uchburchakning yuzalari va . Kichik uchburchakning balandligi bo'lsa, katta uchburchakning mos balandligini toping.
- da va . bo'lsa, tomonni toping.
Javoblar va yechim yo'llari
- da . Ikkala uchburchakda va teng, demak BB alomatiga ko'ra o'xshash. Javob: O'xshash, BB alomati.
- . Qolgan tomonlar: , . Javob: 20 sm va 30 sm.
- , . TBT alomatiga ko'ra o'xshash, . Javob: O'xshash, k = 1,5.
- . Javob: 6 sm.
- . . . Javob: BO = 8 sm, OD = 20 sm.
- . . Javob: 70 sm.
- . . Javob: 10 sm.
- umumiy, . . Javob: 12 sm.
Keng tarqalgan xatolar
1. O'xshashlikda mos tomonlarni chalkashtirish. ✗ bo'lganda ga tomonni mos deb xato olish. ✓ Mos tomonlar teng burchaklar qarshisida yotadi: bo'lsa, tomon ga, tomon esa ga mos keladi.
2. 2-alomatda burchakning joylashuvini e'tibordan chetda qoldirish. ✗ Ikkita tomon proporsional bo'lib, ixtiyoriy burchak teng bo'lsa ham o'xshash deb o'ylash. ✓ Burchak albatta proporsional tomonlar orasidagi burchak bo'lishi shart!
3. Yuzalar nisbatini adashtirish. ✗ O'xshash uchburchaklar yuzalari nisbati ga teng deb hisoblash. ✓ Yuzalar nisbati o'xshashlik koeffitsiyentining kvadratiga teng: .
4. O'xshashlikni tenglik bilan aralashtirish. ✗ O'xshash uchburchaklarning tomonlari ham teng bo'ladi deb hisoblash. ✓ O'xshash shakllarning faqat burchaklari teng, tomonlari esa proporsional bo'ladi ( bo'lgandagina tomonlar teng bo'ladi).
DTM uslubidagi test
Ushbu mavzuni mustahkamlash uchun berilgan 5 ta test savolini ishlab, javoblaringizni tekshiring.
Keyingi qadam
Uchburchaklar o'xshashlik alomatlarini to'liq o'zlashtirdik. Ushbu alomatlar 8–9-sinflardagi planimetriya, aylanada burchaklar va kesmalar hamda DTM imtihonlaridagi murakkab masalalarni yechishda asosiy vosita hisoblanadi.
Test
0 / 5 javob berildi
1. da , da . Bu uchburchaklar haqida qaysi tasdiq to'g'ri?
2.Ikki o'xshash uchburchakning mos tomonlari va . Kichik uchburchakning yuzi bo'lsa, katta uchburchakning yuzi necha ?
3. va da , , . bo'lsa, tomonni toping.
4.Ikki o'xshash uchburchakning perimetrlari nisbati bo'lsa, ularning mos balandliklari nisbati nimaga teng?
5.Tomonlari bo'lgan uchburchakka o'xshash ikkinchi uchburchakning perimetri . Uning eng katta tomonini toping.