8-sinf · Geometriya · 25 daqiqa
O'xshash uchburchaklar
O'xshashlik: mavzular
- O'xshash uchburchaklar
- Fales teoremasi
- O'xshashlik alomatlari
Bu nima va nega kerak
Xaritalar, ekran masshtabi yoki bino maketlarini ko'rganmiz. Ular asliga nisbatan kichikroq, lekin shakli mutlaqo bir xil saqlanadi: burchaklar o'zgarmaydi, masofalar esa ma'lum nisbatda o'zgaradi.
Geometriyada shakli bir xil, lekin o'lchamlari nechtadir marta kattalashgan yoki kichraygan figuralar o'xshash figuralar deyiladi. 7-sinfda o'rganilgan teng uchburchaklar — shakli ham, o'lchami ham bir xil bo'lgan figuralardir. O'xshash uchburchaklarda esa burchaklar teng saqlanadi, tomonlar esa proporsional ravishda o'zgaradi.
Qadimgi yunon olimi Fales Misr piramidalarining balandligini aynan o'xshash uchburchaklar yordamida — quyosh nuri tushirgan soyalarni solishtirib aniqlagan.
Asosiy g'oya va ta'riflar
O'xshash uchburchaklar ta'rifi
[!IMPORTANT] Ta'rif. Agar ikkita uchburchakning mos burchaklari teng va mos tomonlari proporsional bo'lsa, bunday uchburchaklar o'xshash uchburchaklar deyiladi.
Belgilanishi: .
B B1
/ \ / \
/ \ / \
/_____\ /______\
A C A1 C1
Shartlar:
- Mos burchaklar teng:
- Mos tomonlar proporsional:
Bu yerda — o'xshashlik koeffitsiyenti. Agar bo'lsa, uchburchaklar teng bo'ladi ().
Asosiy teoremalar va xossalar
1. Perimetrlar nisbati
[!IMPORTANT] Teorema. O'xshash uchburchaklar perimetrlarining nisbati o'xshashlik koeffitsiyentiga teng:
2. Mos chiziqli elementlar nisbati
O'xshash uchburchaklarda mos balandliklar, medianalar, bissektrisalar va aylanalar radiuslari nisbati ham ga teng:
3. Yuzalar nisbati teoremasi
[!IMPORTANT] Teorema. O'xshash uchburchaklar yuzalarining nisbati o'xshashlik koeffitsiyentining kvadratiga teng:
Tomon marta, unga tushirilgan balandlik ham marta kattalashgani uchun yuza marta ortadi.
4. Asosiy lemma
[!IMPORTANT] Lemma. Uchburchakning ikki tomonini kesib o'tuvchi va uchinchi tomoniga parallel to'g'ri chiziq berilgan uchburchakka o'xshash uchburchak ajratadi. Agar bo'lsa, .
Yechilgan misollar
1-misol. Tomonlar proporsionalligi bo'yicha hisoblash
. Tomonlar: . Agar ning eng kichik tomoni bo'lsa, qolgan tomonlarini va perimetrini toping.
- Eng kichik tomon .
- Koeffitsiyent: .
- Qolgan tomonlar: , .
- Perimetr: .
Javob: , perimetri .
2-misol. Perimetrlar nisbati orqali tomonni topish
Ikkita o'xshash uchburchakning perimetrlari va . Birinchi uchburchakning bir tomoni bo'lsa, ikkinchi uchburchakning unga mos tomonini toping.
- Koeffitsiyent: .
- Tomon: .
Javob: .
3-misol. Yuzalar nisbati va noma'lum tomon
Ikkita o'xshash uchburchakning yuzalari va . Katta uchburchakning bir tomoni bo'lsa, kichik uchburchakning mos tomonini toping.
- Yuzalar nisbati: .
- Mos tomon: .
Javob: .
4-misol. Soya yordamida balandlikni aniqlash
Bo'yi bo'lgan kishining soyasi . Daraxtning soyasi esa . Daraxtning balandligini toping.
- Uchburchaklar o'xshashligidan:
Javob: .
Mashq
- . Koeffitsiyent . Kichik uchburchakning perimetri bo'lsa, katta uchburchak perimetrini toping.
- O'xshash uchburchaklar mos tomonlarining nisbati . Katta uchburchak yuzi bo'lsa, kichik uchburchak yuzini hisoblang.
- Tomonlari bo'lgan uchburchakka o'xshash uchburchakning perimetri . Uning tomonlarini toping.
- O'xshash uchburchaklarning mos balandliklari va . Ularning yuzalari nisbatini toping.
- Vertikal tayoqning bo'yi , soyasi . Minora soyasi bo'lsa, minora balandligini hisoblang.
- da asosga parallel o'rta chiziq o'tkazilgan. Ajralgan kichik uchburchak yuzi yuzining qanday qismini tashkil qiladi?
- Ikkita o'xshash uchburchakning yuzalari va . Ularning perimetrlari nisbatini toping.
- . . Agar bo'lsa, va tomonlarni toping.
- Uchburchak asosi , balandligi . Asosga parallel kesma balandlikni uchidan boshlab nisbatda bo'lsa, hosil bo'lgan kichik uchburchak yuzi butun uchburchak yuzining qanday qismini tashkil etadi?
- O'xshash uchburchaklarning perimetrlari va , yuzalari yig'indisi . Har bir uchburchakning yuzini toping.
Javoblar va yechim yo'llari
- . Javob: 48 sm.
- . Javob: 48 sm².
- . . Tomonlar: . Javob: 10 sm, 14 sm, 18 sm.
- . Javob: 9 : 25.
- . Javob: 40 m.
- O'rta chiziq uchun . Yuza qismini tashkil qiladi. Javob: 1/4 qismini.
- . Perimetrlar nisbati ham . Javob: 4 : 5.
- . , . Javob: EF = 15 sm, DF = 18 sm.
- Balandlik qismlari va , to'liq balandlik . . Javob: 1/9 qismini.
- . . . Javob: 20 sm² va 45 sm².
Keng tarqalgan xatolar
1. Yuzalar nisbatini ga teng deb olish. ✗ Tomonlari 2 marta katta uchburchakning yuzi ham 2 marta katta deb hisoblash. ✓ Yuza marta ortadi: .
2. Mos tomonlarni noto'g'ri taqqoslash. ✗ Eng katta tomonni boshqa uchburchakning ixtiyoriy tomoniga bo'lish. ✓ Proporsiya faqat teng burchaklar qarshisidagi mos tomonlar orasida tuziladi.
3. Perimetrlar nisbatini kvadratga ko'tarish. ✗ deb xato qilish. ✓ Perimetr chiziqli kattalik, shuning uchun .
4. Harflar ketma-ketligini buzish. ✗ da mos burchaklar tartibini aralashtirish. ✓ O'xshashlik belgilanishida mos uchlar aynan bir xil o'rinda yozilishi shart.
DTM uslubidagi test
Ushbu mavzuni mustahkamlash uchun berilgan 5 ta test savolini ishlab, javoblaringizni tekshiring.
Keyingi qadam
O'xshash uchburchaklar xossalarini o'rgandik. Keyingi darsda proporsional kesmalar haqidagi klassik qonun — Fales teoremasi bilan tanishamiz.
Test
0 / 5 javob berildi
1.O'xshash uchburchaklarning mos tomonlari va . Ularning yuzalari nisbatini toping.
2.Ikkita o'xshash uchburchakning perimetrlari va . Kichik uchburchakning bir tomoni bo'lsa, katta uchburchakning unga mos tomonini toping.
3.O'xshash uchburchaklarning yuzalari va . Katta uchburchakning balandligi bo'lsa, kichik uchburchakning mos balandligini toping.
4.Bo'yi bo'lgan o'quvchining quyoshdagi soyasi . Yonidagi simyog'ochning soyasi bo'lsa, simyog'ochning balandligini toping.
5. da asosga parallel to'g'ri chiziq o'tkazilgan (). . yuzining yuziga nisbatini toping.