7-sinf · Geometriya · 30 daqiqa
Uchburchaklar tengligi alomatlari
Uchburchaklar: mavzular
- Uchburchak va uning turlari
- Uchburchaklar tengligi alomatlari
- Teng yonli uchburchak
- Uchburchak ichki burchaklari yig'indisi
Bu nima va nega kerak
Ikki uchburchak "bir xil" ekanini qanday isbotlash mumkin? Barcha 6 ta elementni (3 tomon, 3 burchak) solishtirish shart emasmi?
Yaxshiyamki, yoʻq. Geometrlar allaqachon isbotlagan: ba'zi hollarda 3 ta element yetarli — agar ular to'g'ri tanlangan bo'lsa. Mana shu "qoida"lar tenglik alomatlari deyiladi.
Amaliy misol: ikki ta yer uchastkasi (uchburchak shaklida) maydoni, perimetri teng ekanini isbotlash uchun barchasini o'lchamay, faqat 3 ta mos o'lchov yetarli bo'ladi.
Asosiy g'oya: tenglik nima
Ta'rif. Agar ikki uchburchakning tomonlari va burchaklari mos-mos teng bo'lsa, bu uchburchaklar teng deyiladi. Belgilash: .
Tenglik deganda: , , mos uchlari mos keladi, ya'ni:
Lekin barchasini tekshirmasdan tenglikni qanday aniqlash mumkin? Buning uchun uchta alomat bor.
Uchta tenglik alomati
I-alomat (tomon–burchak–tomon, TBT)
Agar ikki uchburchakda ikki tomon va ular orasidagi burchak mos teng bo'lsa, unda bu uchburchaklar teng.
Sharti: , , → .
Nima uchun ishlaydi? Ikki tomoni va orasidagi burchagi berilgan uchburchak faqat bitta shaklda qurilishi mumkin (kompasni yopib, ikki tomoni ma'lum bo'lgan burchakni o'lchangdek tasavvur qiling).
II-alomat (burchak–tomon–burchak, BTB)
Agar ikki uchburchakda ikki burchak va ular orasidagi tomon mos teng bo'lsa, unda bu uchburchaklar teng.
Sharti: , , → .
III-alomat (tomon–tomon–tomon, TTT)
Agar ikki uchburchakda uchta tomon mos teng bo'lsa, unda bu uchburchaklar teng.
Sharti: , , → .
Nima uchun ishlaydi? Uchta tomon berilsa, uchburchakning shakli to'liq aniqlanadi (uchburchak tengsizligi va qurilish usuli orqali isbotlanadi).
Yechilgan misollar
1-misol. I-alomatni qo'llash
va da: sm, sm, .
Qaysi alomat ishlatiladi?
Ikki mos tomon: va . Ular orasidagi burchak: . Bu — I-alomat (TBT).
Xulosa: . Demak , , .
2-misol. II-alomatni qo'llash
va da: , sm, .
Tekshiramiz: — tomon, va — bu tomonning ikki tomonidagi burchaklar. Bu — II-alomat (BTB).
Xulosa: . Qolgan elementlar: , , .
Qo'shimcha: , ya'ni ham.
3-misol. III-alomatni qo'llash
va da: sm, sm, sm.
Barcha uch tomon mos teng → III-alomat (TTT).
Xulosa: . Barcha burchaklar ham mos teng: , , .
4-misol. Tenglikni isbotlash
Isbotlang: , agar va — umumiy tomon va .
Qaysi elementlar ma'lum?
- (shart bo'yicha)
- (umumiy tomon, o'ziga teng)
- (shart bo'yicha)
, , — I-alomat (TBT): ikki tomon (, ) va ular orasidagi burchak () mos teng.
Xulosa: .
5-misol. Qaysi alomat to'g'ri emas?
va da: , , .
E'tibor bering: — tomoniga tutash burchak, lekin 'ga qarshi burchak. Bu holda burchak ikkala tomonning orasida emas.
Bunday "tomon–tomon–qarshi burchak" sharti tenglikni kafolatlamaydi. Ikki xil uchburchak hosil bo'lishi mumkin.
Shuning uchun I-alomatda burchak aynan ikkala tomonning orasida bo'lishi shart.
Mashq
- da , , ; da , , . Bu uchburchaklar tengmi? Qaysi alomat?
- da , , ; da , , . Tenglikni aniqlang.
- Uchburchaklarning barcha uch tomoni mos teng. Bu qaysi alomat?
- berilgan. Agar , , bo'lsa, , va ni toping.
- va da , umumiy tomon. Yana qaysi tenglik berilsa, I-alomat bo'yicha ekanini isbotlash mumkin?
- Ikki to'g'ri burchakli uchburchakda ikkala katet mos teng. Bu uchburchaklar tengligini qaysi alomat isbotlaydi?
- da . — ga median. ekanini isbotlang.
- Birinchi uchburchakda , , ; ikkinchisida , , . Bu uchburchaklar tengmi?
- Ikki uchburchakda ikkita mos tomon va bitta mos burchak teng. Bu tenglikni kafolatlaydimi? Nima uchun?
- va — to'rtburchak. Bu to'rtburchak haqida qanday xulosa chiqarish mumkin?
Javoblar va yechim yo'llari
- , , — ikki tomon va ular orasidagi burchak. I-alomat (TBT) bo'yicha teng.
- , , — ikki burchak va ular orasidagi tomon. II-alomat (BTB) bo'yicha .
- III-alomat (TTT).
- bo'lgani uchun mos elementlar teng: , , .
- . Bu burchaklar , va , tomonlar orasida turadi, shuning uchun I-alomat (TBT) ishlaydi. (Boshqa yo'l: berilsa, III-alomat.)
- Ikkala katet teng, ular orasidagi burchak esa ikkalasida ham . Demak I-alomat (TBT) bo'yicha teng.
- (shart), (umumiy), (median bo'lgani uchun — o'rtasi, ya'ni ). III-alomat bo'yicha .
- tomon va uning ikki yonidagi , burchaklar teng. II-alomat (BTB) bo'yicha uchburchaklar teng.
- Yo'q, kafolatlamaydi. Burchak tomonlar orasida bo'lmasa (5-misoldagidek), ikkita har xil uchburchak hosil bo'lishi mumkin ("ikki yechimli holat").
- bo'lgani uchun , (mos tomonlar). Demak — parallelogramm (qarama-qarshi tomonlari mos teng).
Keng tarqalgan xatolar
1. Burchakni "orasida" emas, deb ishlatish. ✗ , , bo'lsa I-alomat. ✓ I-alomatda burchak ikkala tomon orasida bo'lishi shart: ( va orasidagi).
2. Mos keladigan uchlarni almashtirib yozish. ✗ deganda deb hisoblash. ✓ Belgilanishda tartib muhim: , , , shuning uchun .
3. "Uchta burchak teng bo'lsa, uchburchaklar teng" deb o'ylash. ✗ Uch burchak teng bo'lsa ham uchburchaklar teng emas (o'xshash bo'lishi mumkin, lekin o'lchamlari farqli). ✓ Tenglik uchun kamida bitta tomon mos bo'lishi shart.
4. II-alomatda tomonni burchaklar orasida emas deb ishlatish. ✗ , , bo'lsa II-alomat. ✓ II-alomatda tomon va orasida — ya'ni bo'lishi kerak, emas.
5. Tenglik xulosa chiqarilganda barcha elementlarni yozmaslik. ✗ dan faqat tomonlarni aytish. ✓ Tenglik uchburchaklarning barcha 6 elementi mos ekanini bildiradi: 3 tomon + 3 burchak.
DTM uslubidagi test
Quyidagi test savollari platformada interaktiv shaklda ishlaydi: variantni tanlang, to'g'ri javob va yechimi ko'rsatiladi.
Keyingi qadam
Tenglik alomatlari yordamida maxsus uchburchaklarni o'rganamiz — teng yonli uchburchak va uning ajoyib xossalarini.
Test
0 / 5 javob berildi
1.Birinchi tenglik alomati qaysi?
2. va da , , . Bu qaysi alomatga kiradi?
3.II-alomat nima?
4. da , , ; da , , . Bu uchburchaklar tengmi?
5.Agar bo'lsa, va orasida qanday munosabat bor?