8-sinf · Geometriya · 25 daqiqa
Fales teoremasi
O'xshashlik: mavzular
- O'xshash uchburchaklar
- Fales teoremasi
- O'xshashlik alomatlari
Bu nima va nega kerak
Qadimgi yunon olimi Fales Milatlik Misr ehromlarining balandligini quyosh nuri va soya yordamida aniqlagan: yerga tik qadalgan tayoq soyasi o'z uzunligiga tenglashgan onda ehrom soyasining uzunligini o'lchagan. Quyosh nurlari yerga o'zaro parallel tushgani sababli tayoq va uning soyasi nisbati ulkan ehrom va uning soyasiga teng bo'ladi.
Bu qonuniyat fanga Fales teoremasi va proporsional kesmalar haqidagi teorema nomi bilan kirdi.
Fales teoremasi nima uchun kerak?
- Amaliyotda: Bino, minora yoki daraxt balandligini to'g'ridan-to'g'ri o'lchamasdan aniqlashda;
- Chizmachilikda: Kesmani o'lchovsiz, sirkul va chizg'ich yordamida teng ta bo'lakka yoki berilgan nisbatda bo'lishda;
- Geometriyada: Uchburchaklar o'xshashligini isbotlashda va DTM masalalarini yechishda asosiy vosita hisoblanadi.
Asosiy g'oya va teoremalar
1. Fales teoremasi (teng kesmalar haqida)
[!IMPORTANT] Fales teoremasi. Agar burchakning bir tomonida ketma-ket teng kesmalar ajratilib, ularning uchlari orqali parallel to'g'ri chiziqlar o'tkazilsa, bu chiziqlar burchakning ikkinchi tomonida ham o'zaro teng kesmalar ajratadi.
O (burchak uchi)
/ \
A1 /___\ B1 (l1)
/ \
A2 /_______\ B2 (l2)
/ \
A3/___________\B3 (l3)
Agar va bo'lsa:
Bu qoida ixtiyoriy ikki to'g'ri chiziqni kesuvchi parallel to'g'ri chiziqlar uchun ham o'rinlidir.
2. Proporsional kesmalar haqidagi teorema
Parallel to'g'ri chiziqlar burchak tomonlarida proporsional kesmalar ajratadi:
3. Uchburchakda tomonga parallel to'g'ri chiziq xossasi
da tomonda , tomonda nuqta olinib, kesma o'tkazilsa:
- Yon tomonlardagi kesmalar nisbati:
- Qismning butun tomonga nisbati asosga parallel kesma nisbatiga teng:
[!WARNING] Asoslar nisbati butun tomonga nisbatlanadi: . deb yozish qo'pol xatodir!
4. Uchburchak bissektrisasi xossasi
[!IMPORTANT] Teorema. Uchburchak bissektrisasi qarama-qarshi tomonni qolgan ikki tomonga proporsional bo'laklarga ajratadi.
da bissektrisa bo'lsa ():
Yechilgan misollar
1-misol. Fales teoremasi bo'yicha hisoblash
Burchakning bir tomonida teng kesmalar ajratilgan. Ularning uchlaridan o'tuvchi parallel to'g'ri chiziqlar ikkinchi tomonni nuqtalarda kesadi. Agar bo'lsa, kesmani toping.
- Fales teoremasiga ko'ra .
- Butun kesma: .
Javob: .
2-misol. Uchburchakda proporsional kesmalar
da (). Agar , , bo'lsa, kesma va tomon uzunligini toping.
- Proporsional kesmalar teoremasi bo'yicha: .
- .
- .
Javob: , .
3-misol. Trapetsiyada asoslarga parallel kesma
trapetsiyada asoslar , . Yon tomonlaridagi va nuqtalar orqali kesma o'tkazilgan. Agar bo'lsa, kesma uzunligini toping.
- uchidan ga parallel o'tkazamiz (), u ni nuqtada kessin.
- va .
- da . : .
- .
Javob: .
4-misol. Uchburchak bissektrisasi xossasi
da , , . burchak bissektrisasi tomonni nuqtada kesadi. va kesmalarni toping.
- Bissektrisa xossasi bo'yicha: .
- .
- .
Javob: , .
Mashq
- Burchak tomonlarini kesuvchi parallel chiziqlar bir tomonda va li teng kesmalar ajratdi. Ikkinchi tomondagi birinchi kesma bo'lsa, ikkinchisini toping.
- da (). , , bo'lsa, kesmani toping.
- Burchak tomonlarini kesuvchi parallel chiziqlar bir tomonda va kesmalar ajratdi. Ikkinchi tomondagi kesmalar yig'indisi bo'lsa, kichigini toping.
- da , , . burchak bissektrisasi tomonni nuqtada kesadi. va kesmalarni toping.
- Uzunligi bo'lgan kesma Fales teoremasi bilan nisbatda bo'lingan. Katta bo'lak uzunligini toping.
- da (). va bo'lsa, kesmani toping.
- da bissektrisa. , va perimetri bo'lsa, va tomonlarni toping.
- To'g'ri burchakli da () , , . burchak bissektrisasi katetni nuqtada kessa, kesmani toping.
Javoblar va yechim yo'llari
- Fales teoremasiga ko'ra ikkinchi tomonda ham kesmalar teng: . Javob: 7 sm.
- . Javob: 9 sm.
- Nisbat . Kesmalar va . . Javob: 6 sm.
- . . , . Javob: AD = 10 sm, DC = 8 sm.
- . Katta bo'lak: . Javob: 16 sm.
- . . Javob: 15 sm.
- . . . . Javob: AB = 10 sm, AC = 14 sm.
- . . . Javob: 10 sm.
Keng tarqalgan xatolar
1. Yon kesmalar nisbati bilan asoslar nisbatini adashtirish. ✗ da bo'lganda deb hisoblash. ✓ Asosga parallel kesma butun tomonga nisbatan olinadi: .
2. Bissektrisa doimo tomonni teng ikkiga bo'ladi deb o'ylash. ✗ Ixtiyoriy uchburchakda bissektrisa qarama-qarshi tomonni teng ikkiga bo'ladi. ✓ Bissektrisa faqat teng yonli uchburchak asosida medianaga teng. Boshqa hollarda u tomonni yon tomonlarga proporsional bo'laklarga ajratadi: .
3. Parallel bo'lmagan to'g'ri chiziqlarga Fales teoremasini qo'llash. ✗ Chiziqlar parallel bo'lmasa ham kesmalar nisbatini tenglashtirish. ✓ Fales teoremasi faqat kesuvchi chiziqlar o'zaro parallel bo'lgandagina o'rinlidir.
4. Proporsiyada tartibni buzish. ✗ ko'rinishida yozish. ✓ Mos nuqtalar tartibiga rioya qilish shart: .
DTM uslubidagi test
Ushbu mavzuni mustahkamlash uchun berilgan 5 ta test savolini ishlab, javoblaringizni tekshiring.
Keyingi qadam
Fales teoremasi va proporsional kesmalar xossalarini to'liq egalladik. Endi ushbu fundamental bilimlar asosida geometriyadagi eng muhim mavzulardan biri — uchburchaklar o'xshashlik alomatlari mavzusiga o'tamiz.
Test
0 / 5 javob berildi
1.Burchakning bir tomonida teng kesmalar ajratilgan. Ularning uchlaridan o'tuvchi parallel to'g'ri chiziqlar ikkinchi tomonni nuqtalarda kesadi. Agar bo'lsa, kesma uzunligini toping.
2. da tomonda , tomonda nuqta olingan bo'lib, . Agar , , bo'lsa, kesmani toping.
3. da , , . burchak bissektrisasi tomonni nuqtada kesadi. kesmani toping.
4.Uzunligi bo'lgan kesma Fales teoremasi yordamida nisbatda bo'lingan. Kichik bo'lak uzunligini toping.
5. da (). Agar , va bo'lsa, kesmani toping.