8-sinf · Geometriya · 25 daqiqa
Uchburchak yuzi
Yuzalar: mavzular
- Yuza tushunchasi
- Uchburchak yuzi
- Pifagor teoremasi
Bu nima va nega kerak
Yer maydonlarini o'lchash, tom qoplamalari va qurilish konstruksiyalarini hisoblashda eng ko'p uchraydigan shakl bu uchburchakdir. Ko'pburchaklarni diagonallar orqali uchburchaklarga ajratish mumkin bo'lgani uchun, uchburchak yuzini hisoblash butun geometriya uchun tayanch hisoblanadi.
Parallelogramm yuzi ekanini bilamiz. Agar parallelogramm diagonali bo'ylab kesilsa, ikkita teng uchburchak hosil bo'ladi. Shu sababli uchburchak yuzi unga mos parallelogramm yuzining aynan yarmiga tengdir: .
Ushbu darsda biz uchburchak yuzini hisoblashning asosiy usullarini — balandlik orqali, to'g'ri burchakli uchburchak uchun, burchak sinusi yordamida hamda Geron formulasini o'rganamiz.
Asosiy g'oya va ta'riflar
Uchburchak yuzi uning tekislikda egallagan sohasining o'lchovidir.
B
/|\
/ | \
/ | \
/ |h \
/ | \
/_____|_____\
A H C
(asos, a)
Chizmada: — asos, — shu asosga tushirilgan balandlik.
1. Asosiy formula (asos va balandlik)
[!IMPORTANT] Teorema. Uchburchakning yuzi asosi bilan shu asosga tushirilgan balandligi ko'paytmasining yarmiga teng:
Isbot g'oyasi: uchburchakni to'ldirib, asosi va balandligi bo'lgan parallelogramm hosil qilinadi. Parallelogramm yuzi bo'lib, diagonali uni ikkita teng uchburchakka bo'ladi. Demak, .
2. To'g'ri burchakli uchburchak yuzi
To'g'ri burchakli uchburchakda katetlar bir-biriga perpendikulyar bo'lgani uchun bittasi asos, ikkinchisi balandlik bo'ladi:
[!IMPORTANT] Bu yerda — katetlar. Gipotenuzaga tushirilgan balandlik uchun: .
3. Ikki tomon va ular orasidagi burchak orqali
[!IMPORTANT] Uchburchak yuzi ikki tomoni va ular orasidagi burchak sinusi ko'paytmasining yarmiga teng.
Chunki balandlik ga teng.
4. Geron formulasi (uch tomon ma'lum bo'lganda)
[!IMPORTANT] Bu yerda — yarim perimetr.
5. Teng tomonli uchburchak yuzi
Barcha tomonlari va burchaklari bo'lgani uchun:
6. Mediananing yuzaga doir xossasi
[!NOTE] Yuzalari teng shakllar tengdosh deyiladi. Uchburchakning medianasi uni ikkita tengdosh uchburchakka ajratadi (). Uchala mediana kesishganda uchburchak 6 ta tengdosh bo'lakka bo'linadi.
Yechilgan misollar
1-misol. Asos va balandlik orqali yuzani hisoblash
Uchburchakning asosi , unga tushirilgan balandligi esa . Uchburchakning yuzini toping.
- Asosiy formula: .
- Hisoblash: .
Javob: .
2-misol. To'g'ri burchakli uchburchak balandligi
Katetlari va bo'lgan to'g'ri burchakli uchburchakning gipotenuzasiga tushirilgan balandligini toping.
- Gipotenuza: .
- Yuza katetlar orqali: .
- Balandlik: .
Javob: .
3-misol. Geron formulasi bilan hisoblash
Tomonlari va bo'lgan uchburchakning yuzini toping.
- Yarim perimetr: .
- Ayirmalar: , , .
- Geron formulasi:
Javob: .
4-misol. Burchak sinusi orqali yuzani topish
Teng yonli uchburchakning yon tomoni , uchidagi burchagi . Yuzini toping.
- Formula: .
- Hisoblash: .
Javob: .
Mashq
- Asosi , unga tushirilgan balandligi bo'lgan uchburchak yuzini hisoblang.
- To'g'ri burchakli uchburchakning katetlari va . Uning yuzini toping.
- Teng tomonli uchburchakning tomoni . Uning yuzini hisoblang.
- Uchburchakning yuzi , bitta tomoni . Shu tomonga tushirilgan balandlikni toping.
- Tomonlari va bo'lgan teng yonli uchburchakning yuzini toping.
- Uchburchakning ikki tomoni va , ular orasidagi burchak . Yuzini toping.
- Tomonlari va bo'lgan uchburchak yuzini Geron formulasi bilan toping.
- To'g'ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi , bitta kateti . Uning yuzini toping.
- uchburchak yuzi . mediana o'tkazilgan. yuzini toping.
- Rombning diagonallari va . Diagonallar hosil qilgan 4 ta uchburchakdan birining yuzini toping.
Javoblar va yechim yo'llari
- . Javob: 56 sm².
- . Javob: 84 sm².
- . Javob: 16√3 sm².
- . Javob: 9 sm.
- Asosga balandlik tushirilsa, u asosni dan bo'ladi. . . Javob: 12 sm².
- . . Javob: 24 sm².
- . . Javob: 84 sm².
- Ikkinchi katet: . . Javob: 120 sm².
- Mediana uchburchakni teng ikkiga ajratadi: . Javob: 24 sm².
- Diagonallar rombni 4 ta teng to'g'ri burchakli uchburchakka bo'ladi: . Javob: 31.5 sm².
Keng tarqalgan xatolar
1. Balandlikni o'ziga tegishli bo'lmagan tomonga ko'paytirish. ✗ tomonni tomonga tushirilgan balandlik ga ko'paytirish. ✓ Balandlik faqat o'zi tushirilgan asosga ko'paytiriladi: .
2. koeffitsiyentini yozishni unutish. ✗ Formulani deb yozish. ✓ Uchburchak parallelogrammning yarmi bo'lgani uchun doimo 2 ga bo'linadi: .
3. Geron formulasida to'liq perimetrni ishlatish. ✗ Formuladagi o'rniga perimetr ni qo'yish. ✓ Formuladagi — bu yarim perimetr, ya'ni .
4. Burchak sinusini e'tibordan chetda qoldirish. ✗ Boshqa burchakli uchburchaklar uchun ham deb hisoblash. ✓ Bu faqat to'g'ri burchakli uchburchak uchun xos. Boshqa hollarda formulasi ishlatiladi.
DTM uslubidagi test
Ushbu mavzuni mustahkamlash uchun berilgan 5 ta test savolini ishlab, javoblaringizni tekshiring.
Keyingi qadam
Uchburchak yuzasi va to'g'ri burchakli uchburchak xossalarini mustahkamlab oldik. Endi to'g'ri burchakli uchburchak tomonlari orasidagi bog'liqlikni ifodalovchi eng asosiy qonun — Pifagor teoremasiga o'tamiz.
Test
0 / 5 javob berildi
1.Asosi va shu asosga tushirilgan balandligi bo'lgan uchburchakning yuzini toping.
2.To'g'ri burchakli uchburchakning katetlari va . Uning gipotenuzasiga tushirilgan balandligini toping.
3.Tomonlari va bo'lgan teng yonli uchburchakning yuzini toping.
4.Uchburchakning ikki tomoni va , ular orasidagi burchak . Uchburchak yuzini toping.
5.Uchburchakning yuzi . Uning medianasi uni ajratgan ikki uchburchakdan birining yuzini toping.