9-sinf · Geometriya · 30 daqiqa
Sinuslar va kosinuslar teoremasi
Uchburchakda trigonometriya: mavzular
- Sinus, kosinus, tangens
- Sinuslar va kosinuslar teoremasi
- Uchburchakni yechish
Bu nima va nega kerak
Pifagor teoremasi faqat to'g'ri burchakli uchburchak tomonlarini bog'laydi. Ammo amaliyotda uchraydigan uchburchaklarning aksariyati to'g'ri burchakli emas: yer uchastkalari, qurilish fermalari va navigatsiya yo'llari ixtiyoriy burchakli uchburchaklardan iborat.
Ixtiyoriy uchburchakda tomonlar va burchaklar orasidagi bog'liqlikni qanday ifodalash mumkin?
Buning uchun ikkita muhim qonun mavjud: Kosinuslar teoremasi va Sinuslar teoremasi. Kosinuslar teoremasi Pifagor teoremasining ixtiyoriy burchak uchun umumlashtirilgan shaklidir. Sinuslar teoremasi esa tomonlar va burchaklar nisbatini tashqi chizilgan aylana radiusi bilan bog'laydi.
Asosiy g'oya va teoremalar
Ixtiyoriy uchburchakda burchaklar , qarshisidagi tomonlar bo'lsin.
B
/ \
c / \ a
/ \
/_______\
A b C
1. Kosinuslar teoremasi
[!IMPORTANT] Kosinuslar teoremasi. Uchburchak ixtiyoriy tomonining kvadrati qolgan ikki tomon kvadratlari yig'indisidan shu tomonlar va ular orasidagi burchak kosinusi ko'paytmasining ikkilangani ayirmasiga teng:
bo'lganda bo'lib, (Pifagor teoremasi) hosil bo'ladi.
Muhim natijalar:
- Burchak kosinusi:
- Burchak turini aniqlash:
- (o'tkir);
- (to'g'ri);
- (o'tmas).
- Parallelogramm diagonallari xossasi:
2. Sinuslar teoremasi
[!IMPORTANT] Sinuslar teoremasi. Uchburchak tomonlari qarshisidagi burchaklar sinuslariga proporsional bo'lib, bu nisbat tashqi chizilgan aylananing diametriga teng: Bu yerda — tashqi chizilgan aylana radiusi.
Bundan kelib chiqadi.
3. Trigonometrik yuz formulalari
Yechilgan misollar
1-misol. Uchinchi tomonni topish
Uchburchakning ikki tomoni va , ular orasidagi burchak . Uchinchi tomonni toping.
- Kosinuslar teoremasiga ko'ra:
- :
Javob: .
2-misol. Burchak turini va kattaligini aniqlash
Tomonlari , , bo'lgan uchburchakning eng katta burchagini toping.
- Eng katta burchak katta tomon () qarshisida yotadi:
- .
Javob: .
3-misol. Tashqi aylana radiusini hisoblash
Uchburchakda tomon qarshisida burchak yotadi. Tashqi chizilgan aylana radiusini toping.
- Sinuslar teoremasidan:
- .
Javob: .
4-misol. Sinuslar teoremasi orqali tomonni topish
uchburchakda , , . tomonni toping.
- Sinuslar teoremasi:
Javob: .
Mashq
- Uchburchakning ikki tomoni va , orasidagi burchak . Uchinchi tomonini toping.
- Tomonlari bo'lgan uchburchakning kichik burchagi kosinusini hisoblang.
- Uchburchakda qarshisidagi tomon . Tashqi aylana radiusini toping.
- Parallelogramm tomonlari va , bitta diagonali . Ikkinchi diagonalini toping.
- uchburchakda , , . tomonni toping.
- Tomonlari va , orasidagi burchak bo'lgan uchburchakning yuzini toping.
- Tomonlari bo'lgan uchburchakning eng katta burchagini toping.
- Teng yonli uchburchakning yon tomoni , uchidagi burchagi . Asosini hisoblang.
- Tomonlari bo'lgan uchburchak burchaklariga ko'ra qanday uchburchak?
- Tomonlari bo'lgan uchburchakka tashqi chizilgan aylana radiusini toping.
Javoblar va yechim yo'llari
- . Javob: .
- Kichik tomon qarshisida: . Javob: .
- . Javob: .
- . Javob: .
- . Javob: .
- . Javob: .
- . Javob: .
- . Javob: .
- Katta tomon : . Burchak o'tkir, demak o'tkir burchakli. Javob: O'tkir burchakli.
- Geron formulasi: , . (). Javob: .
Keng tarqalgan xatolar
1. Kosinuslar teoremasida ishorani adashtirish. ✗ deb yozish. ✓ Formulada ikkilangan ko'paytma ayriladi: .
2. O'tmas burchakda kosinus manfiyligini inobatga olmaslik. ✗ O'tmas burchak kosinusi manfiy bo'lsa ham formuladagi minusni o'zgartirmaslik. ✓ Agar bo'lsa, bo'lib, minus bilan minus plyus beradi: .
3. Sinuslar teoremasidagi diametrni radius deb hisoblash. ✗ deb yozish. ✓ Nisbat radiusga emas, balki diametrga () tengdir.
4. Mos tomon va burchakni almashtirib qo'yish. ✗ deb olish. ✓ Har doim tomon o'zining qarshisidagi burchak sinusiga nisbatlanadi.
DTM uslubidagi test
Ushbu mavzuni mustahkamlash uchun berilgan 5 ta test savolini ishlab, javoblaringizni tekshiring.
Keyingi qadam
Sinuslar va kosinuslar teoremalari orqali uchburchak tomonlari va burchaklarini hisoblashni o'rgandik. Keyingi darsda bu bilimlarni birlashtirib, berilgan 3 ta element bo'yicha butun uchburchakni to'liq tiklash — Uchburchakni yechish mavzusini o'rganamiz.
Test
0 / 5 javob berildi
1.Uchburchakning ikki tomoni va , ular orasidagi burchak . Uchinchi tomonining uzunligini toping.
2.Uchburchakda li tomon qarshisidagi burchak . Shu uchburchakka tashqi chizilgan aylananing diametrini toping.
3.Parallelogramm tomonlari va , bitta diagonali . Uning ikkinchi diagonal uzunligini toping.
4.Uchburchakning tomonlari va , ular orasidagi burchak . Uchburchakning yuzini hisoblang.
5.Tomonlari bo'lgan uchburchakda eng katta burchakning kosinusini toping.