Xaritagrafiya, geodeziya va navigatsiyada uzoq masofalarni o'lchash uchun triangulyatsiya usuli qo'llaniladi. Bu usul yerni uchburchaklar to'riga ajratib, har bir uchburchakning noma'lum tomon va burchaklarini hisoblashga asoslanadi.
Uchburchakni yechish — uchburchakning berilgan ba'zi elementlari orqali qolgan barcha noma'lum tomon va burchaklarini topish jarayonidir. Uchburchakning 6 ta asosiy elementi bor: 3 ta tomon (a,b,c) va 3 ta burchak (α,β,γ). Uchburchakni yechish uchun kamida 3 ta element (ulardan kamida bittasi tomon) ma'lum bo'lishi shart.
Asosiy g'oya va 4 ta asosiy masala turi
B
/ \
c / \ a
/ \
/_______\
A b C
Uchburchakni yechish 4 asosiy holatga bo'linadi:
1-holat. Bir tomon va ikkita burchak berilganda (a,β,γ)
Uchinchi burchak: α=180∘−(β+γ);
Sinuslar teoremasidan qolgan tomonlar topiladi:
b=sinαasinβ,c=sinαasinγ
2-holat. Ikki tomon va ular orasidagi burchak berilganda (a,b,γ)
Kosinuslar teoremasi bilan uchinchi tomon topiladi:
c=a2+b2−2abcosγ
Kosinuslar teoremasi bilan burchak topiladi:
cosα=2bcb2+c2−a2
Uchinchi burchak: β=180∘−(α+γ).
3-holat. Uchta tomon berilganda (a,b,c)
Uchburchak tengsizligi tekshiriladi (a+b>c,a+c>b,b+c>a).
1. Uchta burchak orqali tomonlarni topishga urinish.
✗ ∠A,∠B,∠C berilganda tomonlarni bir qiymatli hisoblash.
✓ Uchta burchak faqat burchaklar nisbatini (o'xshashlikni) beradi. Kamida bitta tomon ma'lum bo'lishi shart.
2. Uchburchak tengsizligini tekshirmaslik.
✗ Tomonlari 2,3,6 bo'lgan uchburchakni yechish.
✓ 2+3=5<6 bo'lgani sababli bunday uchburchak mavjud emas.
3. Sinuslar teoremasida burchakning o'tmaslik ehtimolini unutish.
✗ sinβ=0,5 bo'lganda faqat β=30∘ deb olish.
✓ β=150∘ ham bo'lishi mumkin. Shu sababli burchaklarni kosinuslar teoremasi orqali topish xavfsizroq, chunki kosinus burchak turini aniq ko'rsatadi.
4. Burchaklar yig'indisini tekshirmaslik.
✗ Burchaklarni hisoblab, ularning yig'indisi 180∘ bo'lishini nazorat qilmaslik.
✓ Doimo yakunda α+β+γ=180∘ bajarilishini tekshiring.
DTM uslubidagi test
Ushbu mavzuni mustahkamlash uchun berilgan 5 ta test savolini ishlab, javoblaringizni tekshiring.
Keyingi qadam
Uchburchakda trigonometriya bo'limini muvaffaqiyatli yakunladingiz! Endi siz to'g'ri burchakli va ixtiyoriy uchburchaklarni to'liq yecha olasiz. Keyingi bo'limda geometriyadagi eng muhim shakllardan biri — Aylana va doira geometriyasi bilan tanishamiz.
Test
0 / 5 javob berildi
1.Uchburchakning uchta tomoni ma'lum: a=3 sm,b=4 sm,c=5 sm. Bu uchburchakni yechishda qaysi xossadan foydalanish eng qulay?
2.ABC uchburchakda a=6 sm,∠A=30∘,∠B=45∘. b tomon uzunligini toping.
3.Quyidagi elementlar to'plamlaridan qaysi biri bilan uchburchakni bir qiymatli yechib bo'lmaydi?
4.ABC uchburchakda b=3 sm,c=8 sm va ∠A=60∘. a tomon uzunligini toping.
5.Kuzatuvchi daraxt uchiga 45∘ burchak ostida qaraydi. Kuzatuvchidan daraxt tubigacha masofa 15 m va asbob balandligi 1,5 m bo'lsa, daraxt balandligini toping.