Bu nima va nega kerak
Trigonometrik jadvallar asosan 0 ∘ 0^\circ 0 ∘ dan 90 ∘ 90^\circ 9 0 ∘ gacha bo'lgan o'tkir burchaklar uchun tuziladi. Biroq 120 ∘ , 225 ∘ , 300 ∘ 120^\circ, 225^\circ, 300^\circ 12 0 ∘ , 22 5 ∘ , 30 0 ∘ yoki 7 π 6 \dfrac{7\pi}{6} 6 7 π kabi burchaklarning qiymatlarini ham tez va aniq hisoblash lozim.
Ixtiyoriy chorakdagi burchakni o'tkir burchak trigonometrik funksiyasi orqali ifodalash formulalari keltirish formulalari deyiladi. Jami 32 32 32 ta alohida formula bo'lib, ularni yodlamasdan ikkita oddiy mnemonik qoida bilan xatosiz yozish mumkin.
Asosiy g'oya
Keltirish formulalari π 2 ⋅ k ± α \dfrac{\pi}{2} \cdot k \pm \alpha 2 π ⋅ k ± α yoki 90 ∘ ⋅ k ± α 90^\circ \cdot k \pm \alpha 9 0 ∘ ⋅ k ± α (k ∈ Z k \in \mathbb{Z} k ∈ Z ) ko'rinishidagi burchaklar uchun qo'llanadi. Bunda α \alpha α har doim o'tkir burchak deb qaraladi.
1-qoida: Nom o'zgarishi
Gorizontal o'q (O x Ox O x ): π ± α \pi \pm \alpha π ± α , 2 π ± α 2\pi \pm \alpha 2 π ± α (180 ∘ ± α 180^\circ \pm \alpha 18 0 ∘ ± α , 360 ∘ ± α 360^\circ \pm \alpha 36 0 ∘ ± α ).
Funksiya nomi o'zgarmaydi : sin → sin \sin \to \sin sin → sin , cos → cos \cos \to \cos cos → cos , tg → tg \operatorname{tg} \to \operatorname{tg} tg → tg , ctg → ctg \operatorname{ctg} \to \operatorname{ctg} ctg → ctg .
Vertikal o'q (O y Oy O y ): π 2 ± α \dfrac{\pi}{2} \pm \alpha 2 π ± α , 3 π 2 ± α \dfrac{3\pi}{2} \pm \alpha 2 3 π ± α (90 ∘ ± α 90^\circ \pm \alpha 9 0 ∘ ± α , 270 ∘ ± α 270^\circ \pm \alpha 27 0 ∘ ± α ).
Funksiya nomi kofunksiyasiga o'zgaradi : sin ↔ cos \sin \leftrightarrow \cos sin ↔ cos , tg ↔ ctg \operatorname{tg} \leftrightarrow \operatorname{ctg} tg ↔ ctg .
2-qoida: Ishora tanlash
Natija oldidagi ishora (+ + + yoki − - − ) dastlabki (berilgan) funksiyaning qaralayotgan chorakdagi ishorasi bilan aniqlanadi.
Muhim eslatma: Ishora hosil bo'lgan yangi funksiyaga qarab emas, balki boshlang'ich funksiyaga qarab qo'yiladi!
Asosiy holatlar jadvali
Argument sin \sin sin cos \cos cos tg \operatorname{tg} tg ctg \operatorname{ctg} ctg π 2 − α \dfrac{\pi}{2} - \alpha 2 π − α cos α \cos \alpha cos α sin α \sin \alpha sin α ctg α \operatorname{ctg} \alpha ctg α tg α \operatorname{tg} \alpha tg α π 2 + α \dfrac{\pi}{2} + \alpha 2 π + α cos α \cos \alpha cos α − sin α -\sin \alpha − sin α − ctg α -\operatorname{ctg} \alpha − ctg α − tg α -\operatorname{tg} \alpha − tg α π − α \pi - \alpha π − α sin α \sin \alpha sin α − cos α -\cos \alpha − cos α − tg α -\operatorname{tg} \alpha − tg α − ctg α -\operatorname{ctg} \alpha − ctg α π + α \pi + \alpha π + α − sin α -\sin \alpha − sin α − cos α -\cos \alpha − cos α tg α \operatorname{tg} \alpha tg α ctg α \operatorname{ctg} \alpha ctg α 3 π 2 − α \dfrac{3\pi}{2} - \alpha 2 3 π − α − cos α -\cos \alpha − cos α − sin α -\sin \alpha − sin α ctg α \operatorname{ctg} \alpha ctg α tg α \operatorname{tg} \alpha tg α 3 π 2 + α \dfrac{3\pi}{2} + \alpha 2 3 π + α − cos α -\cos \alpha − cos α sin α \sin \alpha sin α − ctg α -\operatorname{ctg} \alpha − ctg α − tg α -\operatorname{tg} \alpha − tg α 2 π − α 2\pi - \alpha 2 π − α − sin α -\sin \alpha − sin α cos α \cos \alpha cos α − tg α -\operatorname{tg} \alpha − tg α − ctg α -\operatorname{ctg} \alpha − ctg α
Davriylikdan foydalanish
Agar burchak 2 π 2\pi 2 π (360 ∘ 360^\circ 36 0 ∘ ) dan katta bo'lsa, avval to'liq davrlar tashlab yuboriladi:
sin ( α + 2 π k ) = sin α , cos ( α + 2 π k ) = cos α \sin(\alpha + 2\pi k) = \sin \alpha, \qquad \cos(\alpha + 2\pi k) = \cos \alpha sin ( α + 2 π k ) = sin α , cos ( α + 2 π k ) = cos α
tg ( α + π k ) = tg α , ctg ( α + π k ) = ctg α \operatorname{tg}(\alpha + \pi k) = \operatorname{tg} \alpha, \qquad \operatorname{ctg}(\alpha + \pi k) = \operatorname{ctg} \alpha tg ( α + π k ) = tg α , ctg ( α + π k ) = ctg α
Yechilgan misollar
1-misol. Katta burchaklarning aniq qiymatlarini topish
Hisoblang:
a) cos 120 ∘ \cos 120^\circ cos 12 0 ∘ ;
b) sin 225 ∘ \sin 225^\circ sin 22 5 ∘ ;
c) tg 300 ∘ \operatorname{tg} 300^\circ tg 30 0 ∘ .
Yechilishi:
a) 120 ∘ = 180 ∘ − 60 ∘ 120^\circ = 180^\circ - 60^\circ 12 0 ∘ = 18 0 ∘ − 6 0 ∘ (II chorak):
II chorakda kosinus manfiy (− - − ).
180 ∘ 180^\circ 18 0 ∘ gorizontal o'qda, nom o'zgarmaydi.
cos 120 ∘ = cos ( 180 ∘ − 60 ∘ ) = − cos 60 ∘ = − 1 2 . \cos 120^\circ = \cos(180^\circ - 60^\circ) = -\cos 60^\circ = -\frac{1}{2}. cos 12 0 ∘ = cos ( 18 0 ∘ − 6 0 ∘ ) = − cos 6 0 ∘ = − 2 1 .
b) 225 ∘ = 180 ∘ + 45 ∘ 225^\circ = 180^\circ + 45^\circ 22 5 ∘ = 18 0 ∘ + 4 5 ∘ (III chorak):
III chorakda sinus manfiy (− - − ).
180 ∘ 180^\circ 18 0 ∘ da nom o'zgarmaydi:
sin 225 ∘ = sin ( 180 ∘ + 45 ∘ ) = − sin 45 ∘ = − 2 2 . \sin 225^\circ = \sin(180^\circ + 45^\circ) = -\sin 45^\circ = -\frac{\sqrt{2}}{2}. sin 22 5 ∘ = sin ( 18 0 ∘ + 4 5 ∘ ) = − sin 4 5 ∘ = − 2 2 .
c) 300 ∘ = 360 ∘ − 60 ∘ 300^\circ = 360^\circ - 60^\circ 30 0 ∘ = 36 0 ∘ − 6 0 ∘ (IV chorak):
IV chorakda tangens manfiy (− - − ).
360 ∘ 360^\circ 36 0 ∘ da nom o'zgarmaydi:
tg 300 ∘ = tg ( 360 ∘ − 60 ∘ ) = − tg 60 ∘ = − 3 . \operatorname{tg} 300^\circ = \operatorname{tg}(360^\circ - 60^\circ) = -\operatorname{tg} 60^\circ = -\sqrt{3}. tg 30 0 ∘ = tg ( 36 0 ∘ − 6 0 ∘ ) = − tg 6 0 ∘ = − 3 .
Javob: a) − 1 2 -\dfrac{1}{2} − 2 1 ; b) − 2 2 -\dfrac{\sqrt{2}}{2} − 2 2 ; c) − 3 -\sqrt{3} − 3 .
2-misol. Radianda berilgan burchaklarni hisoblash
Hisoblang:
a) sin ( 7 π 6 ) \sin\left(\dfrac{7\pi}{6}\right) sin ( 6 7 π ) ;
b) cos ( 5 π 3 ) \cos\left(\dfrac{5\pi}{3}\right) cos ( 3 5 π ) ;
c) ctg ( 3 π 4 ) \operatorname{ctg}\left(\dfrac{3\pi}{4}\right) ctg ( 4 3 π ) .
Yechilishi:
a) 7 π 6 = π + π 6 \dfrac{7\pi}{6} = \pi + \dfrac{\pi}{6} 6 7 π = π + 6 π (III chorak):
sin ( π + π 6 ) = − sin ( π 6 ) = − 1 2 . \sin\left(\pi + \frac{\pi}{6}\right) = -\sin\left(\frac{\pi}{6}\right) = -\frac{1}{2}. sin ( π + 6 π ) = − sin ( 6 π ) = − 2 1 .
b) 5 π 3 = 2 π − π 3 \dfrac{5\pi}{3} = 2\pi - \dfrac{\pi}{3} 3 5 π = 2 π − 3 π (IV chorak, kosinus musbat):
cos ( 2 π − π 3 ) = cos ( π 3 ) = 1 2 . \cos\left(2\pi - \frac{\pi}{3}\right) = \cos\left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{1}{2}. cos ( 2 π − 3 π ) = cos ( 3 π ) = 2 1 .
c) 3 π 4 = π − π 4 \dfrac{3\pi}{4} = \pi - \dfrac{\pi}{4} 4 3 π = π − 4 π (II chorak, kotangens manfiy):
ctg ( π − π 4 ) = − ctg ( π 4 ) = − 1. \operatorname{ctg}\left(\pi - \frac{\pi}{4}\right) = -\operatorname{ctg}\left(\frac{\pi}{4}\right) = -1. ctg ( π − 4 π ) = − ctg ( 4 π ) = − 1.
Javob: a) − 1 2 -\dfrac{1}{2} − 2 1 ; b) 1 2 \dfrac{1}{2} 2 1 ; c) − 1 -1 − 1 .
3-misol. Harfli ifodani soddalashtirish
Ifodani soddalashtiring:
A = sin ( π − α ) ⋅ cos ( π 2 + α ) cos ( 2 π − α ) ⋅ sin ( 3 π 2 − α ) . A = \frac{\sin(\pi - \alpha) \cdot \cos\left(\frac{\pi}{2} + \alpha\right)}{\cos(2\pi - \alpha) \cdot \sin\left(\frac{3\pi}{2} - \alpha\right)}. A = c o s ( 2 π − α ) ⋅ s i n ( 2 3 π − α ) s i n ( π − α ) ⋅ c o s ( 2 π + α ) .
Yechilishi:
Har bir ko'paytuvchini alohida soddalashtiramiz:
sin ( π − α ) = sin α \sin(\pi - \alpha) = \sin \alpha sin ( π − α ) = sin α (II chorak, sin > 0 \sin > 0 sin > 0 , nom o'zgarmaydi);
cos ( π 2 + α ) = − sin α \cos\left(\dfrac{\pi}{2} + \alpha\right) = -\sin \alpha cos ( 2 π + α ) = − sin α (II chorak, cos < 0 \cos < 0 cos < 0 , nom o'zgaradi);
cos ( 2 π − α ) = cos α \cos(2\pi - \alpha) = \cos \alpha cos ( 2 π − α ) = cos α (IV chorak, cos > 0 \cos > 0 cos > 0 , nom o'zgarmaydi);
sin ( 3 π 2 − α ) = − cos α \sin\left(\dfrac{3\pi}{2} - \alpha\right) = -\cos \alpha sin ( 2 3 π − α ) = − cos α (III chorak, sin < 0 \sin < 0 sin < 0 , nom o'zgaradi).
O'rniga qo'yamiz:
A = sin α ⋅ ( − sin α ) cos α ⋅ ( − cos α ) = − sin 2 α − cos 2 α = sin 2 α cos 2 α = tg 2 α . A = \frac{\sin \alpha \cdot (-\sin \alpha)}{\cos \alpha \cdot (-\cos \alpha)} = \frac{-\sin^2 \alpha}{-\cos^2 \alpha} = \frac{\sin^2 \alpha}{\cos^2 \alpha} = \operatorname{tg}^2 \alpha. A = c o s α ⋅ ( − c o s α ) s i n α ⋅ ( − s i n α ) = − c o s 2 α − s i n 2 α = c o s 2 α s i n 2 α = tg 2 α .
Javob: tg 2 α \operatorname{tg}^2 \alpha tg 2 α .
4-misol. DTM uslubidagi hisoblash masalasi
Ifodaning qiymatini hisoblang:
B = cos 10 ∘ − sin 80 ∘ tg 40 ∘ ⋅ tg 50 ∘ + sin 390 ∘ . B = \frac{\cos 10^\circ - \sin 80^\circ}{\operatorname{tg} 40^\circ \cdot \operatorname{tg} 50^\circ} + \sin 390^\circ. B = tg 4 0 ∘ ⋅ tg 5 0 ∘ c o s 1 0 ∘ − s i n 8 0 ∘ + sin 39 0 ∘ .
Yechilishi:
Keltirish formulasi: sin 80 ∘ = sin ( 90 ∘ − 10 ∘ ) = cos 10 ∘ \sin 80^\circ = \sin(90^\circ - 10^\circ) = \cos 10^\circ sin 8 0 ∘ = sin ( 9 0 ∘ − 1 0 ∘ ) = cos 1 0 ∘ .
Demak, surat: cos 10 ∘ − cos 10 ∘ = 0 \cos 10^\circ - \cos 10^\circ = 0 cos 1 0 ∘ − cos 1 0 ∘ = 0 .
Maxraj: tg 50 ∘ = tg ( 90 ∘ − 40 ∘ ) = ctg 40 ∘ \operatorname{tg} 50^\circ = \operatorname{tg}(90^\circ - 40^\circ) = \operatorname{ctg} 40^\circ tg 5 0 ∘ = tg ( 9 0 ∘ − 4 0 ∘ ) = ctg 4 0 ∘ .
tg 40 ∘ ⋅ ctg 40 ∘ = 1 ≠ 0 \operatorname{tg} 40^\circ \cdot \operatorname{ctg} 40^\circ = 1 \neq 0 tg 4 0 ∘ ⋅ ctg 4 0 ∘ = 1 = 0 .
Demak, kasrning qiymati: 0 1 = 0 \dfrac{0}{1} = 0 1 0 = 0 .
Davriylik: sin 390 ∘ = sin ( 360 ∘ + 30 ∘ ) = sin 30 ∘ = 1 2 \sin 390^\circ = \sin(360^\circ + 30^\circ) = \sin 30^\circ = \dfrac{1}{2} sin 39 0 ∘ = sin ( 36 0 ∘ + 3 0 ∘ ) = sin 3 0 ∘ = 2 1 .
Natija:
B = 0 + 1 2 = 0,5. B = 0 + \frac{1}{2} = 0{,}5. B = 0 + 2 1 = 0 , 5.
Javob: 0,5 0{,}5 0 , 5 (yoki 1 2 \dfrac{1}{2} 2 1 ).
Mashq
Quyidagi masalalarni mustaqil ishlang va javoblarni tekshiring:
Hisoblang:
a) sin 135 ∘ \sin 135^\circ sin 13 5 ∘ ;
b) cos 210 ∘ \cos 210^\circ cos 21 0 ∘ ;
c) tg 330 ∘ \operatorname{tg} 330^\circ tg 33 0 ∘ .
Radiandagi burchaklarni hisoblang:
a) cos ( 4 π 3 ) \cos\left(\dfrac{4\pi}{3}\right) cos ( 3 4 π ) ;
b) sin ( 11 π 6 ) \sin\left(\dfrac{11\pi}{6}\right) sin ( 6 11 π ) ;
c) tg ( 3 π 4 ) \operatorname{tg}\left(\dfrac{3\pi}{4}\right) tg ( 4 3 π ) .
Ifodani soddalashtiring:
sin ( π 2 − α ) − cos ( π − α ) + sin ( π + α ) . \sin\left(\frac{\pi}{2} - \alpha\right) - \cos(\pi - \alpha) + \sin(\pi + \alpha). sin ( 2 π − α ) − cos ( π − α ) + sin ( π + α ) .
Ifodani soddalashtiring:
tg ( π − α ) ⋅ cos ( 3 π 2 + α ) sin ( π + α ) . \frac{\operatorname{tg}(\pi - \alpha) \cdot \cos\left(\frac{3\pi}{2} + \alpha\right)}{\sin(\pi + \alpha)}. s i n ( π + α ) tg ( π − α ) ⋅ c o s ( 2 3 π + α ) .
Hisoblang: sin ( − 330 ∘ ) + cos ( − 420 ∘ ) \sin(-330^\circ) + \cos(-420^\circ) sin ( − 33 0 ∘ ) + cos ( − 42 0 ∘ ) .
Soddalashtiring: sin 2 ( π 2 + α ) + sin 2 ( π + α ) \sin^2\left(\dfrac{\pi}{2} + \alpha\right) + \sin^2(\pi + \alpha) sin 2 ( 2 π + α ) + sin 2 ( π + α ) .
Ifodaning qiymatini toping:
sin 130 ∘ cos 40 ∘ + tg 25 ∘ ⋅ tg 65 ∘ . \frac{\sin 130^\circ}{\cos 40^\circ} + \operatorname{tg} 25^\circ \cdot \operatorname{tg} 65^\circ. c o s 4 0 ∘ s i n 13 0 ∘ + tg 2 5 ∘ ⋅ tg 6 5 ∘ .
Agar α , β , γ \alpha, \beta, \gamma α , β , γ uchburchakning ichki burchaklari bo'lsa, sin ( α + β ) − sin γ \sin(\alpha + \beta) - \sin \gamma sin ( α + β ) − sin γ ayirmani hisoblang.
Javoblar va yechimlar
Yechilishi:
a) sin 135 ∘ = sin ( 180 ∘ − 45 ∘ ) = sin 45 ∘ = 2 2 \sin 135^\circ = \sin(180^\circ - 45^\circ) = \sin 45^\circ = \dfrac{\sqrt{2}}{2} sin 13 5 ∘ = sin ( 18 0 ∘ − 4 5 ∘ ) = sin 4 5 ∘ = 2 2 .
b) cos 210 ∘ = cos ( 180 ∘ + 30 ∘ ) = − cos 30 ∘ = − 3 2 \cos 210^\circ = \cos(180^\circ + 30^\circ) = -\cos 30^\circ = -\dfrac{\sqrt{3}}{2} cos 21 0 ∘ = cos ( 18 0 ∘ + 3 0 ∘ ) = − cos 3 0 ∘ = − 2 3 .
c) tg 330 ∘ = tg ( 360 ∘ − 30 ∘ ) = − tg 30 ∘ = − 3 3 \operatorname{tg} 330^\circ = \operatorname{tg}(360^\circ - 30^\circ) = -\operatorname{tg} 30^\circ = -\dfrac{\sqrt{3}}{3} tg 33 0 ∘ = tg ( 36 0 ∘ − 3 0 ∘ ) = − tg 3 0 ∘ = − 3 3 .
Yechilishi:
a) cos ( π + π 3 ) = − cos ( π 3 ) = − 1 2 \cos\left(\pi + \dfrac{\pi}{3}\right) = -\cos\left(\dfrac{\pi}{3}\right) = -\dfrac{1}{2} cos ( π + 3 π ) = − cos ( 3 π ) = − 2 1 .
b) sin ( 2 π − π 6 ) = − sin ( π 6 ) = − 1 2 \sin\left(2\pi - \dfrac{\pi}{6}\right) = -\sin\left(\dfrac{\pi}{6}\right) = -\dfrac{1}{2} sin ( 2 π − 6 π ) = − sin ( 6 π ) = − 2 1 .
c) tg ( π − π 4 ) = − tg ( π 4 ) = − 1 \operatorname{tg}\left(\pi - \dfrac{\pi}{4}\right) = -\operatorname{tg}\left(\dfrac{\pi}{4}\right) = -1 tg ( π − 4 π ) = − tg ( 4 π ) = − 1 .
Yechilishi:
sin ( π / 2 − α ) = cos α \sin(\pi/2 - \alpha) = \cos \alpha sin ( π /2 − α ) = cos α , cos ( π − α ) = − cos α \cos(\pi - \alpha) = -\cos \alpha cos ( π − α ) = − cos α , sin ( π + α ) = − sin α \sin(\pi + \alpha) = -\sin \alpha sin ( π + α ) = − sin α .
Ifoda: cos α − ( − cos α ) + ( − sin α ) = 2 cos α − sin α \cos \alpha - (-\cos \alpha) + (-\sin \alpha) = 2\cos \alpha - \sin \alpha cos α − ( − cos α ) + ( − sin α ) = 2 cos α − sin α .
Yechilishi:
tg ( π − α ) = − tg α = − sin α cos α \operatorname{tg}(\pi - \alpha) = -\operatorname{tg} \alpha = -\dfrac{\sin \alpha}{\cos \alpha} tg ( π − α ) = − tg α = − cos α sin α .
cos ( 3 π / 2 + α ) = sin α \cos(3\pi/2 + \alpha) = \sin \alpha cos ( 3 π /2 + α ) = sin α , sin ( π + α ) = − sin α \sin(\pi + \alpha) = -\sin \alpha sin ( π + α ) = − sin α .
− tg α ⋅ sin α − sin α = tg α . \frac{-\operatorname{tg} \alpha \cdot \sin \alpha}{-\sin \alpha} = \operatorname{tg} \alpha. − s i n α − tg α ⋅ s i n α = tg α .
Yechilishi:
sin ( − 330 ∘ ) = − sin ( 330 ∘ ) = − ( − sin 30 ∘ ) = 1 2 \sin(-330^\circ) = -\sin(330^\circ) = -(-\sin 30^\circ) = \dfrac{1}{2} sin ( − 33 0 ∘ ) = − sin ( 33 0 ∘ ) = − ( − sin 3 0 ∘ ) = 2 1 .
cos ( − 420 ∘ ) = cos ( 420 ∘ ) = cos ( 360 ∘ + 60 ∘ ) = cos 60 ∘ = 1 2 \cos(-420^\circ) = \cos(420^\circ) = \cos(360^\circ + 60^\circ) = \cos 60^\circ = \dfrac{1}{2} cos ( − 42 0 ∘ ) = cos ( 42 0 ∘ ) = cos ( 36 0 ∘ + 6 0 ∘ ) = cos 6 0 ∘ = 2 1 .
Yig'indi: 1 2 + 1 2 = 1 \dfrac{1}{2} + \dfrac{1}{2} = 1 2 1 + 2 1 = 1 .
Yechilishi:
sin ( π / 2 + α ) = cos α ⟹ sin 2 ( π / 2 + α ) = cos 2 α \sin(\pi/2 + \alpha) = \cos \alpha \implies \sin^2(\pi/2 + \alpha) = \cos^2 \alpha sin ( π /2 + α ) = cos α ⟹ sin 2 ( π /2 + α ) = cos 2 α .
sin ( π + α ) = − sin α ⟹ sin 2 ( π + α ) = sin 2 α \sin(\pi + \alpha) = -\sin \alpha \implies \sin^2(\pi + \alpha) = \sin^2 \alpha sin ( π + α ) = − sin α ⟹ sin 2 ( π + α ) = sin 2 α .
Yig'indi: cos 2 α + sin 2 α = 1 \cos^2 \alpha + \sin^2 \alpha = 1 cos 2 α + sin 2 α = 1 .
Yechilishi:
sin 130 ∘ = sin ( 90 ∘ + 40 ∘ ) = cos 40 ∘ ⟹ cos 40 ∘ cos 40 ∘ = 1 \sin 130^\circ = \sin(90^\circ + 40^\circ) = \cos 40^\circ \implies \dfrac{\cos 40^\circ}{\cos 40^\circ} = 1 sin 13 0 ∘ = sin ( 9 0 ∘ + 4 0 ∘ ) = cos 4 0 ∘ ⟹ cos 4 0 ∘ cos 4 0 ∘ = 1 .
tg 65 ∘ = tg ( 90 ∘ − 25 ∘ ) = ctg 25 ∘ ⟹ tg 25 ∘ ⋅ ctg 25 ∘ = 1 \operatorname{tg} 65^\circ = \operatorname{tg}(90^\circ - 25^\circ) = \operatorname{ctg} 25^\circ \implies \operatorname{tg} 25^\circ \cdot \operatorname{ctg} 25^\circ = 1 tg 6 5 ∘ = tg ( 9 0 ∘ − 2 5 ∘ ) = ctg 2 5 ∘ ⟹ tg 2 5 ∘ ⋅ ctg 2 5 ∘ = 1 .
Natija: 1 + 1 = 2 1 + 1 = 2 1 + 1 = 2 .
Yechilishi:
α + β + γ = 180 ∘ ⟹ α + β = 180 ∘ − γ \alpha + \beta + \gamma = 180^\circ \implies \alpha + \beta = 180^\circ - \gamma α + β + γ = 18 0 ∘ ⟹ α + β = 18 0 ∘ − γ .
sin ( α + β ) = sin ( 180 ∘ − γ ) = sin γ \sin(\alpha + \beta) = \sin(180^\circ - \gamma) = \sin \gamma sin ( α + β ) = sin ( 18 0 ∘ − γ ) = sin γ .
Demak: sin γ − sin γ = 0 \sin \gamma - \sin \gamma = 0 sin γ − sin γ = 0 .
Xatolar ro'yxati
Keltirish formulalarini qo'llashda eng ko'p uchraydigan xatolar:
Ishorani yangi funksiya bo'yicha tanlash:
✗ Noto'g'ri: cos ( π 2 + α ) \cos\left(\dfrac{\pi}{2} + \alpha\right) cos ( 2 π + α ) da natija sinus bo'lgani uchun II chorakda sinus musbat deb + sin α +\sin \alpha + sin α yozish.
✓ To'g'ri: Ishora dastlabki funksiya (cos \cos cos ) bo'yicha aniqlanadi. II chorakda kosinus manfiy, shuning uchun − sin α -\sin \alpha − sin α .
O'qni adashtirib, nomni noto'g'ri o'zgartirish:
✗ Noto'g'ri: sin ( π + α ) = − cos α \sin(\pi + \alpha) = -\cos \alpha sin ( π + α ) = − cos α .
✓ To'g'ri: π \pi π gorizontal o'qda, shuning uchun funksiya nomi o'zgarmaydi: sin ( π + α ) = − sin α \sin(\pi + \alpha) = -\sin \alpha sin ( π + α ) = − sin α .
α \alpha α burchak o'tmas bo'lsa, formula ishlamaydi deb o'ylash:
✗ Noto'g'ri: Agar α > 90 ∘ \alpha > 90^\circ α > 9 0 ∘ bo'lsa, keltirish formulasi xato natija beradi deb hisoblash.
✓ To'g'ri: Qoida mantiqiy jihatdan α \alpha α o'tkir deb qabul qilinganda ham, ixtiyoriy haqiqiy α \alpha α uchun ayniyat sifatida to'g'ri qolaveradi.
Kvadrat darajada manfiy ishorani qavsdan tashqariga chiqarish:
✗ Noto'g'ri: sin 2 ( π + α ) = − sin 2 α \sin^2(\pi + \alpha) = -\sin^2 \alpha sin 2 ( π + α ) = − sin 2 α .
✓ To'g'ri: sin 2 ( π + α ) = ( − sin α ) 2 = sin 2 α \sin^2(\pi + \alpha) = (-\sin \alpha)^2 = \sin^2 \alpha sin 2 ( π + α ) = ( − sin α ) 2 = sin 2 α . Kvadrat har doim musbat natija beradi.
DTM uslubidagi test
Yuqoridagi frontmatter bo'limida keltirilgan 5 ta test savoli orqali mavzuni o'zlashtirganlik darajangizni sinab ko'ring. Har bir savol DTM standartlariga moslab tuzilgan.