Matematika

7-sinf · Algebra · 30 daqiqa

Ko'phadni ko'paytirish

Algebraik ifodalar: mavzular

Bu nima va nega kerak

Fermaning yer maydoni uzunligi (a+5)(a + 5) metr, eni (a−2)(a - 2) metr bo'lsa, yuzi qancha? Bu masalada S=(a+5)(a−2)S = (a+5)(a-2) — ikki ko'phadning ko'paytmasi.

Ko'phadlarni ko'paytirish — qisqa ko'paytirish formulalarining, kvadrat tenglamalarning va ko'plab murakkab masalalarning asosi. Bu amalni tez va to'g'ri bajara bilmasdan, keyingi darslarda qiynalish muqarrar.

Asosiy g'oya

Birhadni ko'phadga ko'paytirish — taqsimot qonuni:

a(b+c)=ab+ac.a(b + c) = ab + ac.

Ya'ni: birhad ko'phadning har bir hadiga ko'paytiriladi.

Ko'phadni ko'phadga ko'paytirish — har bir had har bir hadga:

(a+b)(c+d)=ac+ad+bc+bd.(a + b)(c + d) = ac + ad + bc + bd.

FOIL usuli (inglizcha: First, Outer, Inner, Last) — ikki hadli ko'phadlar uchun qulay:

  • First (birinchi × birinchi): a⋅ca \cdot c
  • Outer (tashqi × tashqi): a⋅da \cdot d
  • Inner (ichki × ichki): b⋅cb \cdot c
  • Last (oxirgi × oxirgi): b⋅db \cdot d

Ko'paytirish qadamlari:

  1. Birinchi ko'phadning har bir hadini ikkinchi ko'phadning har bir hadiga ko'paytir.
  2. Hosil bo'lgan ifodani yoz.
  3. O'xshash hadlarni yig'ib, standart ko'rinishga keltir.

Yechilgan misollar

1-misol. Birhadni ko'phadga ko'paytirish

4x(3x2−2x+1)4x(3x^2 - 2x + 1) ni oching.

  • 4x⋅3x2=12x34x \cdot 3x^2 = 12x^3
  • 4x⋅(−2x)=−8x24x \cdot (-2x) = -8x^2
  • 4x⋅1=4x4x \cdot 1 = 4x

Javob: 12x3−8x2+4x12x^3 - 8x^2 + 4x.


2-misol. Ikki hadli ko'phadlarni ko'paytirish

(x+5)(x−3)(x + 5)(x - 3) ni oching.

FOIL usuli:

  • F: x⋅x=x2x \cdot x = x^2
  • O: x⋅(−3)=−3xx \cdot (-3) = -3x
  • I: 5⋅x=5x5 \cdot x = 5x
  • L: 5⋅(−3)=−155 \cdot (-3) = -15

Yig'amiz: x2−3x+5x−15=x2+2x−15x^2 - 3x + 5x - 15 = x^2 + 2x - 15.

Tekshirish (x=1x = 1): (1+5)(1−3)=6⋅(−2)=−12(1+5)(1-3) = 6 \cdot (-2) = -12. Formula: 1+2−15=−121 + 2 - 15 = -12 ✓.


3-misol. Uch hadli ko'phadga ko'paytirish

(2a−1)(a2+3a−2)(2a - 1)(a^2 + 3a - 2) ni oching.

  • 2a⋅a2=2a32a \cdot a^2 = 2a^3
  • 2a⋅3a=6a22a \cdot 3a = 6a^2
  • 2a⋅(−2)=−4a2a \cdot (-2) = -4a
  • (−1)⋅a2=−a2(-1) \cdot a^2 = -a^2
  • (−1)⋅3a=−3a(-1) \cdot 3a = -3a
  • (−1)⋅(−2)=2(-1) \cdot (-2) = 2

Yig'amiz: 2a3+(6a2−a2)+(−4a−3a)+2=2a3+5a2−7a+22a^3 + (6a^2 - a^2) + (-4a - 3a) + 2 = 2a^3 + 5a^2 - 7a + 2.

Javob: 2a3+5a2−7a+22a^3 + 5a^2 - 7a + 2.


4-misol. Manfiy birhad bilan ko'paytirish

−3b2(2b2−b+4)-3b^2(2b^2 - b + 4) ni oching.

  • −3b2⋅2b2=−6b4-3b^2 \cdot 2b^2 = -6b^4
  • −3b2⋅(−b)=3b3-3b^2 \cdot (-b) = 3b^3
  • −3b2⋅4=−12b2-3b^2 \cdot 4 = -12b^2

Javob: −6b4+3b3−12b2-6b^4 + 3b^3 - 12b^2.


5-misol. Murakkab misol: uch ko'phadni ko'paytirish

x(x+1)(x−1)x(x+1)(x-1) ni oching.

  • Avval ichkisini: (x+1)(x−1)=x2−x+x−1=x2−1(x+1)(x-1) = x^2 - x + x - 1 = x^2 - 1.
  • Keyin: x(x2−1)=x3−xx(x^2 - 1) = x^3 - x.

Javob: x3−xx^3 - x.


Mashq

  1. 5a(a−3)5a(a - 3) ni oching.
  2. −2x(x2+4x−1)-2x(x^2 + 4x - 1) ni oching.
  3. (m+4)(m−4)(m + 4)(m - 4) ni hisoblang.
  4. (2x+1)(3x−2)(2x + 1)(3x - 2) ni oching.
  5. (a−b)(a+2b)(a - b)(a + 2b) ni oching.
  6. (x+3)2(x + 3)^2 ni — ya'ni (x+3)(x+3)(x+3)(x+3) ni — oching.
  7. (2n−3)(n2+n−2)(2n - 3)(n^2 + n - 2) ni hisoblang.
  8. 3t(t−1)(t+1)3t(t-1)(t+1) ni oching.
  9. (p+q)(p−q)(p2+q2)(p + q)(p - q)(p^2 + q^2) ni soddalashtiring.
  10. Aylananing radiusi (r+1)(r + 1). Yuzasini π(r+1)2\pi(r+1)^2 formulasi orqali π\pi ni tashqarida qoldirib oching.
Javoblar va yechim yo'llari
  1. 5a2−15a5a^2 - 15a.
  2. −2x3−8x2+2x-2x^3 - 8x^2 + 2x.
  3. m2−16m^2 - 16. (Kvadratlar ayirmasi formulasi.)
  4. 6x2−4x+3x−2=6x2−x−26x^2 - 4x + 3x - 2 = 6x^2 - x - 2.
  5. a2+2ab−ab−2b2=a2+ab−2b2a^2 + 2ab - ab - 2b^2 = a^2 + ab - 2b^2.
  6. x2+3x+3x+9=x2+6x+9x^2 + 3x + 3x + 9 = x^2 + 6x + 9.
  7. 2n3+2n2−4n−3n2−3n+6=2n3−n2−7n+62n^3 + 2n^2 - 4n - 3n^2 - 3n + 6 = 2n^3 - n^2 - 7n + 6.
  8. (t−1)(t+1)=t2−1(t-1)(t+1) = t^2 - 1; 3t(t2−1)=3t3−3t3t(t^2-1) = 3t^3 - 3t.
  9. (p+q)(p−q)=p2−q2(p+q)(p-q) = p^2-q^2; (p2−q2)(p2+q2)=p4−q4(p^2-q^2)(p^2+q^2) = p^4-q^4.
  10. π(r2+2r+1)\pi(r^2+2r+1) — ya'ni πr2+2πr+π\pi r^2+2\pi r+\pi.

Keng tarqalgan xatolar

1. Birhadni faqat birinchi hadga ko'paytirish. ✗ 3x(2x+1)=6x2+13x(2x + 1) = 6x^2 + 1. ✓ 3x(2x+1)=6x2+3x3x(2x + 1) = 6x^2 + 3x. (Ikkinchi hadni ham ko'paytirish kerak.)

2. Ko'paytmada o'xshash hadlarni qo'shmaslik. ✗ (x+2)(x+3)=x2+2x+3x+6=x2+2x+3x+6(x+2)(x+3) = x^2 + 2x + 3x + 6 = x^2 + 2x + 3x + 6. ✓ x2+5x+6x^2 + 5x + 6. (O'xshash hadlarni yig'amiz.)

3. Manfiy birhad bilan ko'paytirganda ishorani unutish. ✗ −2a(a−3)=−2a2−6a-2a(a - 3) = -2a^2 - 6a. ✓ −2a⋅a=−2a2-2a \cdot a = -2a^2; −2a⋅(−3)=+6a-2a \cdot (-3) = +6a. Javob: −2a2+6a-2a^2 + 6a.

4. (x+a)2=x2+a2(x+a)^2 = x^2 + a^2 deb yozish. ✗ (x+3)2=x2+9(x + 3)^2 = x^2 + 9. ✓ (x+3)2=x2+6x+9(x+3)^2 = x^2 + 6x + 9. (O'rta had — 2⋅x⋅3=6x2 \cdot x \cdot 3 = 6x — unutildi.)

5. Had sonini noto'g'ri hisoblash. ✗ (a+b)(c+d)=3(a + b)(c + d) = 3 had hosil qiladi. ✓ Ikki hadli × ikki hadli = 4 had, keyin o'xshashlarni yig'amiz.

DTM uslubidagi test

Quyidagi test savollari platformada interaktiv shaklda ishlaydi: variantni tanlang, to'g'ri javob va yechimi ko'rsatiladi.

Keyingi qadam

Ko'phadlarni ko'paytirishni o'zlashtirdingiz! Endi bu bilimni yanada kuchaytiruvchi qisqa ko'paytirish formulalari mavzusi kutmoqda — amallarni tezlatish va DTM masalalarini samarali yechish uchun zarur vosita.

Test

0 / 5 javob berildi

  1. 1.3x(2x−5)3x(2x - 5) ni oching.

  2. 2.(x+3)(x−4)(x+3)(x-4) ning ko'paytmasini toping.

  3. 3.(2a+b)(a−3b)(2a+b)(a-3b) ni hisoblang.

  4. 4.(x−1)(x2+x+1)(x-1)(x^2+x+1) ni oching.

  5. 5.−2a(a2−3a+4)-2a(a^2-3a+4) ni oching.