DTM tayyorgarlik · Aralash · 35 daqiqa
Planimetriya: murakkab masalalar
Geometriya (DTM darajasi): mavzular
- Planimetriya: murakkab masalalar
- Stereometriya: murakkab masalalar
Bu mavzuda DTM nimani so'raydi
DTM testlarida planimetriyadan 2–3 ta savol tushadi. Ular bir nechta xossani birga qo'llashni talab qiladi:
- Uchburchaklar: Bissektrisa va mediana xossalari, yuzalar, ichki va tashqi aylanalar radiuslari ( va ).
- To'rtburchaklar: Trapetsiyada diagonallar hosil qilgan yuzalar, romb va parallelogrammda diagonallar va tomonlar bog'liqligi.
- Aylana: Urinma va kesuvchi teoremalari, vatarlar proporsiyalari, to'rtburchakka aylana chizish shartlari.
- O'xshashlik: Uchburchaklar o'xshashligidan tomonlar va yuzalar nisbatini topish.
Asosiy formulalar va usullar
| Figura | Formulalar | Eslatma |
|---|---|---|
| Uchburchak yuzi | Geron: | |
| Bissektrisa va mediana | ; | Medianalar nisbatda bo'linadi |
| To'g'ri burchakli uchburchak | ; ; | |
| Parallelogramm va romb | ; rombda: | Rombda: ; |
| Trapetsiya yuzalari | ; | — asoslardagi uchburchaklar |
| Aylana va to'rtburchak | ; | Tashqi: ; Ichki: |
Yechilgan misollar
1-misol
uchburchakda , va . bissektrisasining uzunligini toping.
A)
B)
C)
D)
Yechim:
Yuzalar orqali: . bo'lsin. .
.
Tezkor yo'l:
Formulaga qo'yish: .
Javob: A
2-misol
trapetsiyada asoslar va , diagonallar nuqtada kesishadi. Agar yuzi bo'lsa, trapetsiya to'la yuzini toping.
A)
B)
C)
D)
Yechim:
- , koeffitsiyent .
- .
- .
- Umumiy yuza: .
Tezkor yo'l:
.
Javob: C
3-misol
Gipotenuzasi , bir kateti bo'lgan to'g'ri burchakli uchburchakka ichki va tashqi chizilgan aylanalar radiuslari yig'indisini () toping.
A)
B)
C)
D)
Yechim:
- Ikkinchi katet: .
- , .
- Yig'indi: .
Tezkor yo'l:
To'g'ri burchakli uchburchakda har doim .
Javob: B
4-misol
Aylana tashqarisidagi nuqtadan urinma va kesuvchi o'tkazilgan. Agar va bo'lsa, vatar uzunligini toping.
A)
B)
C)
D)
Yechim:
Teoremaga ko'ra: .
.
Tezkor yo'l:
.
Javob: C
5-misol
Parallelogrammning tomonlari va , bir diagonali . Ikkinchi diagonal uzunligini toping.
A)
B)
C)
D)
Yechim:
.
.
Tezkor yo'l:
. Oxirgi raqamdan tekshirish: , demak .
Javob: C
Mashq
- Uchburchak tomonlari , , . Eng kichik balandligini toping.
Javob va yechim
Eng kichik balandlik $15\text{ sm}$ li tomonga tushadi. $p = 21\text{ sm}$. $S = \sqrt{21 \cdot 8 \cdot 7 \cdot 6} = 84\text{ sm}^2$. $h = \frac{2S}{a} = \frac{168}{15} = 11{,}2\text{ sm}$. *Javob:* $11{,}2\text{ sm}$.- To'g'ri burchakli trapetsiyaning asoslari va , katta yon tomoni . Yuzini hisoblang.
Javob va yechim
Asosdagi proyeksiya: $7 - 4 = 3\text{ sm}$. Balandlik: $h = \sqrt{5^2 - 3^2} = 4\text{ sm}$. $S = \frac{4 + 7}{2} \cdot 4 = 22\text{ sm}^2$. *Javob:* $22\text{ sm}^2$.- Rombning diagonallari va . Unga ichki chizilgan aylana radiusini toping.
Javob va yechim
Tomon: $a = \sqrt{6^2 + 8^2} = 10\text{ sm}$. $S = \frac{1}{2} \cdot 12 \cdot 16 = 96\text{ sm}^2$. $h = \frac{96}{10} = 9{,}6\text{ sm}$. Radius: $r = \frac{h}{2} = 4{,}8\text{ sm}$. *Javob:* $4{,}8\text{ sm}$.- Aylananing kesishuvchi ikki vatari va o'zaro nuqtada kesishadi. Agar , , bo'lsa, kesmani toping.
Javob va yechim
$AM \cdot MB = CM \cdot MD \implies 6 \cdot 8 = 4 \cdot MD \implies MD = 12\text{ sm}$. *Javob:* $12\text{ sm}$.- Teng yonli uchburchakning asosi , yon tomoni . Tashqi chizilgan aylana radiusini toping.
Javob va yechim
Balandlik: $h = \sqrt{10^2 - 6^2} = 8\text{ sm}$. $S = \frac{1}{2} \cdot 12 \cdot 8 = 48\text{ sm}^2$. $R = \frac{abc}{4S} = \frac{10 \cdot 10 \cdot 12}{4 \cdot 48} = 6{,}25\text{ sm}$. *Javob:* $6{,}25\text{ sm}$.- Teng yonli trapetsiyaning asoslari va . Unga ichki aylana chizilgan bo'lsa, yuzini hisoblang.
Javob va yechim
$2c = a + b \implies c = 13\text{ sm}$. Balandlik: $h = \sqrt{13^2 - 5^2} = 12\text{ sm}$. $S = \frac{8+18}{2} \cdot 12 = 156\text{ sm}^2$. *Javob:* $156\text{ sm}^2$.- uchburchakda , , va burchak bissektrisasi tomonni nuqtada kesadi. Agar bo'lsa, kesmani toping.
Javob va yechim
$\frac{BD}{DC} = \frac{AB}{AC} = \frac{5}{7} \implies BD = \frac{5}{12} \cdot 6 = 2{,}5\text{ sm}$. *Javob:* $2{,}5\text{ sm}$.- Parallelogramm tomonlari va , o'tkir burchagi . Yuzini toping.
Javob va yechim
$S = ab\sin\alpha = 6 \cdot 10 \cdot \sin 30^\circ = 30\text{ sm}^2$. *Javob:* $30\text{ sm}^2$.- To'g'ri burchakli uchburchak katetlari va . Gipotenuzaga tushirilgan balandlikni toping.
Javob va yechim
Gipotenuza: $c = \sqrt{9^2 + 12^2} = 15\text{ sm}$. Balandlik: $h_c = \frac{ab}{c} = \frac{9 \cdot 12}{15} = 7{,}2\text{ sm}$. *Javob:* $7{,}2\text{ sm}$.- Radiusi bo'lgan aylanada markazdan masofada yotuvchi vatar uzunligini toping.
Javob va yechim
Vatarning yarmi: $\sqrt{10^2 - 6^2} = 8\text{ sm}$. Butun vatar: $2 \cdot 8 = 16\text{ sm}$. *Javob:* $16\text{ sm}$.Keng tarqalgan tuzoqlar
-
Urinma va kesuvchi teoremalarida tashqi qism o'rniga ichki qismni ko'paytirish:
- ✗ Xato: deb yozish.
- ✓ To'g'ri: Urinma kvadrati butun kesuvchi va tashqi qism ko'paytmasiga teng: .
-
To'g'ri burchakli uchburchak balandligini gipotenuzaning yarmi deb olish:
- ✗ Xato: Balandlikni deb hisoblash.
- ✓ To'g'ri: Gipotenuzaning yarmiga faqat mediana teng (). Balandlik esa orqali topiladi.
-
O'xshashlikda chiziqli nisbat va yuza nisbatini teng deb o'ylash:
- ✗ Xato: Tomonlar marta ortganda yuza ham marta ortadi deb hisoblash.
- ✓ To'g'ri: Yuzalar nisbati chiziqli o'lchamlar nisbatining kvadratiga teng: . Tomonlar marta ortsa, yuza marta ortadi.
-
Ichki va tashqi to'rtburchak qoidalarini adashtirish:
- ✗ Xato: Aylanaga ichki chizilgan to'rtburchakda tomonlar yig'indisini tenglash.
- ✓ To'g'ri: tengligi aylanaga tashqi chizilgan to'rtburchak uchundir. Aylanaga ichki chizilgan to'rtburchakda qarama-qarshi burchaklar yig'indisi bo'ladi ().
Test
0 / 5 javob berildi
1. to'g'ri burchakli uchburchakda gipotenuza va o'tkir burchak . Uchburchak yuzini toping.
2.Rombning tomoni , diagonallari yig'indisi . Uning yuzini toping.
3.Teng yonli trapetsiyaning asoslari va , balandligi . Yon tomonini toping.
4.Aylanaga tashqaridagi nuqtadan li urinma va markazdan o'tuvchi kesuvchi o'tkazilgan. Kesuvchining tashqi qismi bo'lsa, aylana radiusini toping.
5.Tomonlari , va bo'lgan teng yonli uchburchakka ichki chizilgan aylana radiusini toping.